Afval ontleed: hoe DOPS de circulaire economie dichterbij brengt
Wat als afval niet het einde is, maar juist het begin van iets nieuws?
In deze aflevering van de Positieve Impact Podcast spreken we met Michiel Spits, CEO van DOPS. Een bedrijf dat op een fundamenteel andere manier naar afval kijkt. Niet als iets dat je zo snel mogelijk moet verbranden of storten, maar als een bron van waardevolle bouwstenen.
Want in veel producten die we afdanken, zitten nog metalen en mineralen die opnieuw gebruikt kunnen worden. Alleen lukt het nu vaak nog niet om die goed terug te winnen. En precies daar wil DOPS verandering in brengen.
Van afval naar bouwstenen
DOPS doorontwikkelde en patenteerde een bestaande technologie om producten die echt niet meer gebruikt kunnen worden af te breken naar fundamentele bouwstenen. Michiel legt het zo uit:
“Wij breken producten die echt niet meer gebruikt kunnen worden af naar fundamentele bouwstenen. En met die fundamentele bouwstenen kunnen wij weer nieuwe grondstoffen maken.”
Dat klinkt technisch, en dat is het ook. Maar het idee erachter is eigenlijk heel logisch: als een product niet meer te repareren, hergebruiken of mechanisch recyclen is, hoeft het nog steeds geen afval te zijn.
Denk aan complexe producten zoals telefoons, printplaten of zonnepanelen. Daarin zitten verschillende materialen door elkaar: glas, metalen, kunststoffen en soms ook schaarse grondstoffen zoals koper en zilver. Met de technologie van DOPS kunnen die materialen beter worden teruggewonnen.
Waarom verbranden geen circulaire oplossing is
“Heden vandaag is verbranden een relatief makkelijke oplossing, het komt heel veel CO₂ bij vrij, maar je bent van je afvalprobleem af, maar je gooit ook al je grondstoffen weg.”
En dat is precies het probleem. We halen grondstoffen uit de aarde, maken er producten van, gebruiken die producten en verbranden ze daarna. Daarmee verliezen we waardevolle materialen die we juist hard nodig hebben.
Volgens Michiel wordt er in Nederland jaarlijks ongeveer 60 miljoen ton afval ingezameld. Een groot deel daarvan is bouwgerelateerd en wordt al gerecycled. Maar daarna blijft er ongeveer 10 miljoen ton over, waarvan rond de 8 miljoen ton wordt verbrand en ongeveer 2 miljoen ton wordt gestort. Dat gestorte afval noemt Michiel ook wel een urban mine: een plek vol grondstoffen die we nu nog niet goed benutten.
Circulariteit begint niet bij recycling
Recycling is belangrijk, maar het is niet de eerste stap. Tessa legt in het gesprek de vier circulaire strategieën en de R-ladder uit. Die helpen om circulariteit begrijpelijk te maken. De vier hoofdcategorieën zijn:
- Verminderen: minder produceren en minder kopen.
- Vervangen: kiezen voor duurzamere materialen en alternatieven.
- Verlengen: producten langer gebruiken, repareren en beter ontwerpen.
- Verwerken: materialen aan het einde van hun levensduur zo goed mogelijk terugwinnen.
Vooral verminderen heeft volgens Michiel de grootste impact. Hij noemt dat we per persoon ongeveer 22.000 kilo massa per jaar gebruiken om onze welvaart op peil te houden. Dat is enorm. De boodschap is dus niet: blijf vooral alles kopen, want technologie lost het wel op. De boodschap is: koop minder, gebruik producten langer en zorg dat wat écht afval wordt, alsnog zo hoogwaardig mogelijk wordt teruggebracht in de keten.
Wat maakt DOPS zo bijzonder?
De technologie die DOPS gebruikt, komt oorspronkelijk uit de metallurgie. Dat is de industrie waarin onder andere staal wordt gemaakt. De techniek zelf bestond dus al, maar DOPS past die op een nieuwe manier toe. Dat is misschien wel een van de interessantste lessen: innovatie gaat niet altijd over iets compleet nieuws uitvinden. Soms gaat het over bestaande kennis op een totaal andere manier gebruiken.
Michiel vertelt dat het idee al in 2008 ontstond, maar dat de markt toen nog niet klaar was om op deze schaal over circulariteit na te denken. Pas jaren later, rond 2019 en 2020, werd duidelijk dat de toepassing nog niet gepatenteerd was. Volgens Michiel komt dat doordat veel bedrijven vastzitten in hun bestaande businessmodellen.
“Bedrijven hebben een enorme focus op hun bestaande businessmodellen, en die worden getriggerd om juist te optimaliseren binnen hun gedachten.”
Juist daarom is anders kijken zo belangrijk. Niet alleen binnen je eigen bedrijf of sector, maar over ketens heen.
Kritieke grondstoffen: waarom dit groter is dan afval
De aflevering gaat niet alleen over afval. Het gaat ook over grondstoffen, macht en afhankelijkheid.
Michiel legt uit dat China een dominante positie heeft in de primaire grondstoffenmarkt. Als Europa geen eigen recyclingbusiness opzet, bestaat het risico dat afvalstromen met waardevolle grondstoffen uiteindelijk naar China gaan.
Afval wordt een geopolitiek middel. Dat maakt recycling van complexe producten niet alleen een duurzaamheidsvraagstuk, maar ook een strategisch vraagstuk. Als we zonnepanelen, telefoons en andere producten gebruiken, maar de waardevolle materialen daarin niet terugwinnen, blijven we afhankelijk van nieuwe grondstoffen van elders.
DOPS wil juist bijdragen aan het terugbrengen van die materialen in de industrie. Bijvoorbeeld door metalen, mineralen en koolwaterstoffen te scheiden en opnieuw bruikbaar te maken. Bij complexe producten kan het recyclingpercentage volgens Michiel omhoog van gemiddeld 40 tot 50 procent richting 80 procent.
Van telefoon tot zonnepaneel
Een telefoon is een goed voorbeeld van een complex product. Die bevat glas, metaal, kunststof en elektronica. Als onderdelen niet meer te repareren of vervangen zijn, kunnen ze volgens Michiel uiteindelijk in het proces van DOPS terechtkomen.
Ook zonnepanelen bestaan uit complexe materialen en bevatten waardevolle grondstoffen zoals koper en zilver. DOPS wil helpen om die materialen terug te winnen op een niveau waarop de industrie ze opnieuw kan gebruiken. Dat is belangrijk, omdat de energietransitie zelf ook circulair moet worden. Duurzame technologieën zijn pas echt toekomstbestendig als we nadenken over wat er met producten gebeurt aan het einde van hun levensduur.
Waar staat DOPS nu?
DOPS werkt aan een demonstratiefabriek in Alkmaar. Die moet op industriële schaal laten zien hoe het proces werkt. Klanten kunnen daarna beoordelen of de technologie past binnen hun eigen businesscase. Michiel vertelt dat DOPS al gesprekken voert met klanten over licenties. Het idee is dat DOPS de technologie niet zelf overal gaat bouwen en beheren, maar onder licentie beschikbaar maakt. Zo kan de technologie sneller worden opgeschaald.
De eerste fabrieken voor klanten zouden volgens Michiel operationeel kunnen zijn in 2029 of 2030. Tot die tijd draait het om testen, focus houden, financiering ophalen en samenwerken met de juiste partijen.
En die samenwerking is essentieel. Want DOPS is geen losstaande oplossing. Het bedrijf is één schakel in een hele keten van inzamelaars, verwerkers, chemiebedrijven, producenten, klanten, beleidsmakers en financiers.
Wat betekent dit voor jou als professional, ondernemer of consument?
Voor professionals en organisaties laat deze aflevering zien dat circulariteit niet alleen gaat over afval scheiden. Het gaat over ontwerp, inkoop, ketensamenwerking, businessmodellen en beleid.
Voor ondernemers zit er een duidelijke les in: kijk verder dan je eigen sector. De toepassing van DOPS ontstond juist doordat bestaande technologie uit een andere industrie op een nieuwe manier werd bekeken.
Voor consumenten is de boodschap minstens zo duidelijk: minder kopen blijft de eerste stap. Want elk product dat niet gemaakt hoeft te worden, hoeft ook niet gerecycled te worden.
En tegelijk laat DOPS zien dat we technologie nodig blijven houden. Want zelfs in een circulaire economie zijn er producten die uiteindelijk echt einde levensduur zijn. Dan is het belangrijk dat we de materialen daarin zo goed mogelijk terugbrengen naar de industrie.
De belangrijkste lessen uit deze aflevering
- Afval bevat vaak nog waardevolle grondstoffen.
- Verbranden lost het afvalprobleem op korte termijn op, maar vernietigt materialen.
- Circulariteit begint bij minder gebruiken, niet bij meer recyclen.
- Complexe producten zoals telefoons en zonnepanelen vragen om andere recyclingtechnieken.
- Kritieke grondstoffen zijn ook geopolitiek belangrijk.
- Technologie is belangrijk, maar werkt alleen als ketens, beleid en businessmodellen meebewegen.
- Innovatie begint vaak met nieuwsgierigheid en anders durven kijken.
Nieuwsgierigheid als motor voor verandering
Aan het einde van de aflevering komt misschien wel de mooiste les voorbij. Als Sandy vraagt wat anderen kunnen meenemen uit het verhaal van DOPS, vat Michiel het simpel samen:
“Wees nieuwsgierig.”
Want precies daar begon het. Met de vraag: wat kunnen we hiermee? Wat als afval geen afval hoeft te zijn? Wat als we bestaande technologie op een andere manier inzetten? Wat als we materialen niet langer verbranden, maar opnieuw waarde geven?
DOPS laat zien dat systeemverandering niet begint met een perfect eindplan, maar met een andere vraag. En met het lef om die vraag te blijven onderzoeken.
Luister de aflevering
Wil je weten hoe DOPS werkt aan een toekomst waarin afval weer grondstof wordt? En waarom dat belangrijk is voor circulariteit, geopolitiek, innovatie en positieve impact?
Luister dan de volledige aflevering met Michiel Spits van DOPS in de Positieve Impact Podcast.
Want misschien kijk jij na deze aflevering ook anders naar afval. Niet als iets dat weg moet, maar als iets dat opnieuw waarde kan krijgen.
