Rijk land, maar lege borden? - Robin Koek van Public Food

Eén op de zeven mensen in Nederland leeft met voedselonzekerheid.

Dat betekent dat ze niet zeker weten of er morgen voldoende, en vooral gezond, eten op tafel staat. In een land dat bekendstaat om zijn welvaart is dat een ongemakkelijke realiteit.

Hoe kan dat? En waarom voelt het alsof we dit probleem als samenleving nog onvoldoende erkennen?

In deze aflevering van de Positieve Impact Podcast gaan we daarover in gesprek met Robin Koek van Public Food en Mensa Mensa. Wat volgt is geen abstract verhaal over beleid, maar een confronterende blik op hoe ons voedselsysteem daadwerkelijk werkt.

Wanneer eten geen vanzelfsprekendheid meer is

Voedselonzekerheid gaat niet alleen over honger. Het zit ook in de onzekerheid die daaronder ligt. Niet weten of je volgende week nog gezond kunt eten. Of vandaag moeten kiezen tussen goedkoop en voedzaam.

Die onzekerheid heeft impact. Op hoe je je voelt, hoe je functioneert en zelfs op hoe kinderen zich ontwikkelen. Wie niet goed eet, heeft minder energie, minder focus en op de lange termijn een grotere kans op gezondheidsproblemen.

Wat het extra wrang maakt: dit speelt zich af op grote schaal. Het is geen uitzondering, maar een structureel probleem.

De illusie van vrije keuze

We praten vaak over eten alsof het een individuele verantwoordelijkheid is. Alsof iedereen simpelweg kan kiezen voor gezond of ongezond.

Maar volgens Robin is dat een misleidend beeld.

Wie een supermarkt binnenloopt, ziet vooral bewerkt voedsel. Producten die rijk zijn aan suiker, zout en vet domineren het aanbod. Tegelijkertijd zijn juist de gezondere opties vaak duurder en minder zichtbaar. Voeg daar slimme marketing aan toe en het wordt duidelijk hoe sterk onze keuzes worden beïnvloed.

De vraag is dan: in hoeverre is er nog sprake van een vrije keuze?

Voor iemand met weinig geld wordt dat verschil nog schrijnender. Goedkoop eten vult, maar is zelden voedzaam. En als je moet rondkomen met weinig, dan kies je logischerwijs voor wat je wél kunt betalen.

Waarom we voedsel anders moeten organiseren

We hebben als samenleving eerder besloten dat sommige basisbehoeften niet volledig aan de markt overgelaten kunnen worden. Onderwijs, openbaar vervoer en drinkwater zijn daar voorbeelden van.

Voor voedsel geldt dat nog niet.

Volgens Robin Koek is het tijd om daar anders naar te kijken. Niet door de markt af te schaffen, maar door er iets naast te zetten. Een publiek voedselsysteem dat ervoor zorgt dat gezond eten voor iedereen toegankelijk is.

Hij vergelijkt het met bibliotheken. Die bestaan naast boekwinkels, zodat kennis voor iedereen bereikbaar blijft. Waarom zouden we datzelfde principe niet toepassen op voeding?

Hoe dat er in de praktijk uitziet

Met Mensa Mensa laat Public Food zien hoe zo’n systeem eruit kan zien. In Rotterdam-Zuid is een stadsrestaurant opgezet waar iedereen welkom is. Zonder voorwaarden, zonder stigma.

Je kunt er een gezonde maaltijd krijgen voor een prijs die voor veel mensen wél haalbaar is. Maar het gaat verder dan dat. In de keuken wordt samen gekookt, maaltijden worden voorbereid voor meerdere dagen en mensen uit de wijk ontmoeten elkaar.

Wat daar ontstaat, is niet alleen toegang tot eten, maar ook tot gemeenschap. En dat blijkt minstens zo waardevol.

De impact van gezond eten gaat verder dan je denkt

Wat je eet, heeft invloed op alles. Op je energie, je concentratie en je gezondheid, maar ook op je kansen in het leven.

Kinderen die niet goed eten, presteren minder op school. Volwassenen met een slecht dieet hebben vaker gezondheidsklachten en minder energie. Op de lange termijn vertaalt zich dat in grotere maatschappelijke verschillen.

Tegelijkertijd laten onderzoeken zien dat investeren in gezonde voeding zich ruimschoots terugbetaalt. Niet alleen in geld, maar ook in kwaliteit van leven.

Een ongemakkelijke maar noodzakelijke vraag

Het gesprek met Robin schuurt soms. Zeker wanneer het gaat over de rol van de overheid.

Want waar ligt de grens tussen ondersteunen en betuttelen?

Volgens hem zit het verschil in de intentie. Het gaat er niet om keuzes weg te nemen, maar om het speelveld eerlijker te maken. Zodat gezond eten niet langer de moeilijkste optie is.

Misschien begint het met een simpele observatie. Kijk eens om je heen. In de supermarkt, op het station, in reclame-uitingen. Wat wordt daar eigenlijk gestimuleerd?

En stel jezelf daarna de vraag: vinden we dit logisch?