De duurzame scan: hoe duurzaamheid, innovatie en patiëntenzorg elkaar versterken - PIP CE#2/5 Wouter Nijhof, Siemens Healthineers
De duurzaamste scan: hoe Siemens Healthineers zorgt dat duurzaamheid, innovatie en patiëntenzorg elkaar versterken
Wat als de meest duurzame scan niet een nóg zuinigere scan is, maar de scan die je niet hoeft te maken?
In deze aflevering van de Positieve Impact Podcast spreken we met Wouter Nijhof van Siemens Healthineers. Een wereldwijd medisch technologiebedrijf dat apparatuur levert die in veel ziekenhuizen onmisbaar is: MRI’s, CT-scans, PET-CT’s, echoapparatuur en laboratoriumdiagnostiek. Apparatuur die helpt om diagnoses te stellen, behandelingen te bepalen en patiëntenzorg te verbeteren.
Maar achter die technologie zit ook een duurzaamheidsvraagstuk. Want medische apparatuur vraagt energie, materialen, onderhoud, transport en specialistische kennis. En juist daar ziet Wouter veel mogelijkheden: niet door duurzaamheid tegenover zorgkwaliteit te zetten, maar door te zoeken naar oplossingen die beide versterken.
“Technologie moet geen doel op zich zijn. Maar als het goed werkt en het kan, kunnen we er veel meer gebruik van maken.”
Duurzaamheid in een wereld waarin kwaliteit voorop staat
In de zorg staat kwaliteit altijd voorop. Een scan moet betrouwbaar zijn. Een arts moet op basis van het beeld een goede beoordeling kunnen doen. Een patiënt moet de juiste zorg krijgen.
Maar volgens Wouter betekent dat niet dat duurzaamheid een bijzaak is. Integendeel. Binnen Siemens Healthineers is duurzaamheid onderdeel van de missie en visie. Het gaat volgens hem niet om één losse maatregel, maar om een manier van denken die terugkomt in de hele keten: van R&D tot installatie en gebruik.
MRI’s: energieslurpers met veel besparingspotentieel
Een van de meest tastbare onderwerpen in de aflevering is het energieverbruik van medische beeldvorming. Wouter noemt dat radiologie en nucleaire geneeskunde verantwoordelijk zijn voor 7,5% van de energieconsumptie van ziekenhuizen. Ongeveer 3% van het totale energieverbruik komt volgens hem door MRI’s. Dat komt doordat MRI-scanners grote magneten gebruiken die gekoeld moeten blijven. Ze staan vaak continu aan. En daar valt veel winst te behalen.
Siemens Healthineers keek in Zaans Medisch Centrum hoeveel energie een MRI verbruikt, van minuut tot minuut. Niet elke scan vraagt evenveel energie: een knieonderzoek vraagt minder van het systeem dan een hersenscan. Door onderzoeken slimmer te plannen kan 6-10% worden bespaard. Denk aan energie-intensieve scans op momenten waarop er meer energieaanbod is.
En soms is het nog simpeler: uitzetten als je het niet gebruikt. Door ’s avonds een MRI-scan uit te zetten kan tot wel 20% bespaard worden.
AI maakt scans sneller en minder belastend
Een ander voorbeeld is de inzet van AI om MRI-onderzoeken te versnellen. Een MRI kan al snel een half uur tot drie kwartier duren. Door AI te gebruiken bij het reconstrueren van beelden kan die tijd in sommige gevallen bijna worden gehalveerd. Een patiënt ligt dan geen drie kwartier in de scanner, maar bijvoorbeeld 20 minuten tot een half uur.
Dat heeft meerdere voordelen tegelijk. Er is minder energie nodig voor dezelfde scan. De patiënt hoeft minder lang stil te liggen. De beeldkwaliteit kan verbeteren, omdat mensen aan het einde van een lang onderzoek vaker gaan bewegen. En ziekenhuizen kunnen meer patiënten helpen, wat relevant is in een zorgsysteem met wachtlijsten en personeelstekorten.
Dit is precies waar duurzaamheid en zorgkwaliteit elkaar raken. Niet als compromis, maar als versterking.
Nieuw is niet altijd beter
Naast gebruik wordt ook gekeken naar materiaalgebruik. Het grootste en duurste onderdeel van een MRI is de magneet. Die kan volgens Wouter 30 jaar meegaan, misschien zelfs langer. Vroeger moest een scanner na 10 of 12 jaar vaak worden vervangen, maar Siemens Healthineers werkt met zogenaamde fit upgrades. Daarbij blijven de magneet en patiëntentafel staan, terwijl andere componenten worden vervangen. Het systeem wordt op locatie vernieuwd en kan daarna weer 10 tot 15 jaar mee. Dat scheelt materiaal, transport en gedoe in het ziekenhuis.
En dit hoeft niet duurder te zijn. Voor ziekenhuizen kan refurbishment juist een goedkopere keuze zijn, terwijl het systeem toch weer op hoog niveau functioneert.
Minder helium, minder contrastvloeistof
Ook (grond)stoffengebruik speelt een grote rol. Een oudere MRI gebruikt honderden tot meer dan duizend liter helium. Een neuwe MRI van Siemens Healthineers gebruikt nog maar 0,7 liter helium, hergebruikt uit de oude MRI’s. Helium is dus nog steeds nodig, maar in veel mindere mate.
Deze vermindering geldt ook voor contrastvloeistof. Bij CT-scans en MRI’s worden soms stoffen gebruikt om bepaalde delen van het lichaam beter zichtbaar te maken. Door de hoeveelheid af te stemmen op de patiënt, kan tot 70% minder contrastvloeistof worden toegediend. Dat is beter voor de patiënt en zorgt ervoor dat minder van deze stoffen in het milieu terechtkomen.
De juiste scan op het juiste moment
“De meest duurzame scan is eigenlijk de scan die je niet maakt.”
Dat betekent niet dat patiënten minder zorg moeten krijgen. Wouter nuanceert het duidelijk: het gaat erom dat je onnodige scans voorkomt en beter bepaalt welke beeldvorming op welk moment nodig is. Soms wordt eerst een echo gemaakt, dan een röntgenfoto en daarna alsnog een CT-scan. De vraag is dan of je aan de voorkant beter kunt inschatten welke scan het meeste toevoegt. Zorg voor de juiste scan op het juiste moment.
Implementeren is óók innoveren
En al hebben we het veel over innovaties, ze leveren pas waarde op als ze goed worden geïmplementeerd. Als een nieuwe AI-toepassing bovenop bestaande workflows komt, kan die juist extra werk veroorzaken. Je moet ook durven vragen: waar stoppen we dan mee? Anders blijf je het oude én het nieuwe doen.
Dat geldt ook voor gedrag. Een MRI uitzetten klinkt simpel, maar iemand moet het doen. Innovatie en gedragsverandering gaan dus hand in hand.
Conclusie: duurzame zorg vraagt om slimme keuzes
Duurzame zorginnovatie gaat over veel slimme keuzes tegelijk: minder energie / vloeistoffen gebruiken, apparatuur langer laten meegaan, grondstoffen terugwinnen, scans slimmer plannen en technologie beter implementeren.
De les van Wouter is helder: innovatie is belangrijk, maar alleen als die waarde toevoegt. De duurzaamste scan is soms de scan die je niet hoeft te maken. Maar als die scan wél nodig is, zorg dan dat je hem zo slim, zorgvuldig en duurzaam mogelijk uitvoert.
Luister de aflevering
Wil je weten hoe Siemens Healthineers werkt aan duurzame medische technologie, circulaire apparatuur en slimmere zorg? Luister dan de volledige aflevering met Wouter Nijhof in de Positieve Impact Podcast.